Logo Bouwend Nederland

Omgaan met grensoverschrijdend gedrag op de bouwplaats

Donderdag 14 maart 2024

Een nieuwe ‘handreiking’ van regeringscommissaris Mariëtte Hamer moet werkgevers helpen seksueel grensoverschrijdend gedrag te voorkomen. Grond-, weg- en waterbouwbedrijf Ploegam ging er al mee aan de slag. Dit interview verscheen woensdag 13 maart in De Volkskrant.

Geen sector kent zoveel veiligheidsvoorschriften als de bouw. Voor het werken bij kraanmachines is er de helm, voor werk naast het water het zwemvest. Maar toen veiligheidsmedewerker Annemarie Carlucci van Ploegam te maken kreeg met een mogelijk geval van seksueel grensoverschrijdend gedrag, had ze niet direct een protocol klaar. ‘Ik dacht, gebeurt dit nou bij ons?’, zegt de Brabantse. ‘Wij zijn toch altijd zo goed met mekaar?’

Carlucci is niet de enige werkgever die een illusie armer is. In de nasleep van onthullingen bij The Voice en DWDD krijgen steeds meer organisaties te maken met meldingen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Inmiddels moeten werkgevers zich zorgen maken als werknemers níét aan de bel hebben getrokken, zegt regeringscommissaris Mariëtte Hamer. ‘Want we weten dat één op de twee vrouwen en één op de vijf mannen te maken krijgt met fysiek seksueel grensoverschrijdend gedrag, dus het komt op heel veel werkplekken voor.’

Vorig jaar kwam Hamer al met haar stappenplan over de omgang met meldingen, woensdag publiceert zij een ‘handreiking’ om seksueel grensoverschrijdend gedrag te voorkomen. Daarmee loopt ze vooruit op een publiekscampagne die volgende week van start gaat. Als het aan Hamer ligt, beginnen bedrijven vandaag nog met het aanpakken van hun cultuur. ‘Dat begint met een foto van het bedrijf’, zegt ze. ‘Maak een analyse van de risico’s in de omgangscultuur en organisatiestructuur. En als je ze kent: bedenk hoe je ze kunt aanpakken.’

Die risico’s zijn voor elk bedrijf en elke sector anders, vandaar dus een ‘handreiking’ en niet een ‘handleiding’ – het blijft maatwerk. ‘Er zijn werkplekken met een verhoogd risico, omdat er bijvoorbeeld beroepshalve veel fysiek contact is (denk aan de zorg), omdat ze heel hiërarchisch zijn (denk aan de omroepen), omdat er veel ’s nachts wordt gewerkt (denk aan de beveiliging) of veel informele ontmoetingsmomenten zijn (zoals borrels).’

Voor Ploegam zit het risico vooral in de samenstelling van het personeelsbestand: van de vierhonderd werknemers is ongeveer 10 procent vrouw. Dat leidt tot een vrij masculiene sfeer op de werkvloer. ‘Iedereen is heel amicaal en het is altijd lachen, gieren, brullen.’

Grapjes die niet zo grappig waren

Voor Carlucci, die veertien jaar geleden via een administratieve functie de sector in rolde, was dat juist het aantrekkelijke. ‘Ik had daarvoor in de retail gewerkt en die vrouwkes konden wel achterbaks zijn. Hier zag ik een heel hechte club die nauw samenwerkte en was ik echt one of the guys.’

Natuurlijk, ook zij kreeg te maken met grapjes die bij nader inzien misschien niet zo grappig waren. ‘Zeker in het begin toen ik nog jong was’, glimlacht ze. ‘Als ik dan met veiligheidsschoenen de bouwplaats op kwam lopen, werd er gezegd: we zien je liever op hakken. Of dat iemand bij het kopieerapparaat heel dicht bij je kwam staan. Maar ik zei daar dan direct wat van: dit is mijn ruimte, dat de jouwe – en verder even goeie vrienden.’

Voor Carlucci, die veertien jaar geleden via een administratieve functie de sector in rolde, was dat juist het aantrekkelijke. ‘Ik had daarvoor in de retail gewerkt en die vrouwkes konden wel achterbaks zijn. Hier zag ik een heel hechte club die nauw samenwerkte en was ik echt one of the guys.’

Natuurlijk, ook zij kreeg te maken met grapjes die bij nader inzien misschien niet zo grappig waren. ‘Zeker in het begin toen ik nog jong was’, glimlacht ze. ‘Als ik dan met veiligheidsschoenen de bouwplaats op kwam lopen, werd er gezegd: we zien je liever op hakken. Of dat iemand bij het kopieerapparaat heel dicht bij je kwam staan. Maar ik zei daar dan direct wat van: dit is mijn ruimte, dat de jouwe – en verder even goeie vrienden.’

Dat gold blijkbaar niet voor álle vrouwen binnen het bedrijf. Toen Carlucci vorig jaar tijdens een training om de kennis over veiligheid te verbeteren (‘Leer Heinen’) alle medewerkers vroeg een persoonlijk veiligheidsdilemma uit te werken, kreeg ze er een onder ogen van een medewerker die het lastig vond dat een collega wel erg ‘aanrakerig’ was.

‘Ik had er nooit bij stilgestaan dat vrouwen zich bij ons misschien onveilig voelden’, zegt Carlucci. ‘Maar iedereen is natuurlijk anders. Het ligt er maar net aan wat je achtergrond is, wat er in het rugzakje zit.’

Afspiegeling van de maatschappij

Die melding kon Carlucci – tevens vertrouwenspersoon – met een gesprek tussen melder en ‘dader’ goed oplossen. De man in kwestie bleek zich simpelweg van geen kwaad bewust en veranderde zijn gedrag direct. ‘Het escaleerde dus niet zoals het in de media doet, maar ik dacht wel: ons bedrijf is dus ook gewoon maar een afspiegeling van de maatschappij’, vertelt Carlucci. ‘Want blijkbaar liep die vrouw hier al een tijd mee rond en kwam dat niet zomaar boven.’

Voor de veiligheidsmedewerker was het aanleiding om, samen met nog twintig andere bedrijven, mee te denken over Hamers woensdag gepubliceerde handreiking. Haar belangrijkste boodschap aan Hamer: voor kleine bedrijven is dit nogal omvangrijk. Want alleen al het doorploegen van het 101 pagina’s tellende document met beslisbomen en wegingskaders vergt nogal wat, laat staan het implementeren ervan.

Hamer snapt de kritiek, al vroegen veel meewerkende bedrijven haar specifiek om een uitgebreide toelichting. De komende maanden wil de regeringscommissaris ‘een instrument ontwikkelen’ waardoor kleine ondernemers niet 101 pagina’s ‘hoeven door te kauwen’.

Investering verdient zich terug

Ze benadrukt bovendien dat niet alles in één keer hoeft, en kleine bedrijven gebruik kunnen maken van externe expertise. Zo kunnen bedrijven als Ploegam de kleinere bedrijven in de keten helpen. Dat vergt natuurlijk een investering. ‘Maar die verdient zich wel terug’, zegt ze. ‘Want in bedrijven met een veilige werkomgeving is het ziekteverzuim lager en de productiviteit hoger.’

Bij Ploegam is alvast een passende manier gevonden om bewustwording te creëren omtrent sociale veiligheid. Tijdens maandelijkse bijeenkomsten worden onder meer cartoons besproken over (seksueel) grensoverschrijdend gedrag. ‘Die bijeenkomsten beginnen natuurlijk vaak lacherig’, vertelt Carlucci. ‘Maar al snel ontstaan er heel goede gesprekken en meer begrip voor elkaar.’

Begin dit jaar zag de veiligheidsmedewerker haar gelijk bevestigd – ironisch genoeg omdat ze nóg een melding kreeg. Meerdere medewerkers trokken uit zichzelf aan de bel over een van de partijen waarmee Ploegam werkt. ‘We werken al vier jaar met deze mensen en nooit kwam het op tafel, maar nu dus wel’, zegt Carlucci. ‘Je zou zeggen: geen melding is goed, want dat betekent dat er niets gebeurt. Maar zo denken wij dus niet meer.’


Bekijk de handreiking Cultuurverandering op de werkvloer

 

Christel Peppelenbos
Beleidsadviseur veiligheid
E-mailadres

Gerelateerd nieuws

Maandag 15 april 2024
Extra maatregelen nodig om veiliger te werken op de vluchtstrook

Veilig werken vraagt om een gemeenschappelijk doel en een goede samenwerking tussen alle betrokken partners. Daarom stelden we met begin dit jaar samen met brancheorganisaties Cumela, MKB Infra, Techniek Nederland, Vereniging van Hoveniers en Groenvoorzieners (VHG) en Transport en Logistiek Nederland (TLN) een duidelijk statement met hoge doelen op. Onze boodschap aan Rijkswaterstaat en andere wegbeheerders luidt: er zijn aanvullende maatregelen nodig om veilig te werken op de vluchtstrook. Mede dankzij ons statement zijn partijen in korte tijd dichter bij elkaar gekomen en zijn de gesprekken geïntensiveerd. We willen beide hetzelfde, veiliger werken en dat gaat niet vanzelf.

Maandag 15 april 2024
Week van 'Hee, ben jij oké?' van start

In de bouw-, infra- en installatiesector mag je zijn wie je bent of wilt zijn. Deze week van 15 t/m 21 april is het de Week van 'Hee, ben jij oké?'. Dit landelijke initiatief heeft tot doel om samen met heel veel organisaties en bedrijven onze sector inclusiever en sociaal veiliger te maken. Doe mee en sta samen met andere bedrijven in de week van 'Hee, ben jij oké?' stil bij inclusie, diversiteit en sociale veiligheid.

Vrijdag 12 april 2024
Berghege Heerkens: veilig werken kan altijd, geen excuus

Tijdens de Bewust Veilig-dag introduceerde Berghege Heerkens bouwgroep mascotte BRAM en de veilige vijf regels. Deze mascotte is bedacht als rode draad door alle activiteiten om veiliger te werken. "Veilig werken kan altijd", benadrukt veiligheidskundige Ingrid van der Wielen.